آرشیو دسته:

سرزنش، ملامت، زخم زبان و طعنه

سرزنش سخن ‌توبیخ آمیز گفتن به کسى و بازخواست کردن او در برابر لغزشى است که از او سر زده است. سرزنش در زبان عربی از آن به ملامت، تعییر، طعن یا طعنه عذل و مذمت تعبیر می‌شود.
در لغت به معنای بدگویی از کسی یا چیزی و یا گفتن بدیهای کسی یا چیزی است. در روایات و کتابهای اخلاقی نیز به دلیل روشن بودن این معنا، تعریف خاصی از سرزنش صورت نگرفته و همین معنای لغوی مدنظر واقع شده است. دو نوع سرزنش وجود دارد: سازنده و مخرب. از سرزنش سازنده به‌عنوان ابزاری برای امربه‌معروف و نهی، تأدیب و تربیت استفاده می‌شود. در سیره و روش معصومین (علیهم‌السلام) بیش از آنکه اشخاص مورد سرزنش قرار گیرند، صفت‌ها و شیوه‌های نادرستی که در شخص یا جامعه مرسوم و شایع می‌شد، مورد ملامت و سرزنش قرار می‌گرفت.
واژه زخم زبان در معنی به سرزنش بسیار نزدیک است و به ملامت کردن. سخن تلخ گفتن دربارهٔ کسی. بدی‌های او را برخش کشیدن. سرزنش کردن. گوشه و کنایه زدن. گواژه. بیغاره. فسوس. طعنه زدن معنی شده است.
واژه طعنه از طعنت به معنای نیزه زدن ریشه گرفته‌است. دهخدا طعنه را چنین تعریف می‌کند: عیب‌جویی کردن، توبیخ و سرزنش کردن. بیغاره؛ ملامت و گواژه.
مرحوم کلینی در اصول کافی روایتی از امام صادق علیه السلام نقل می کند که می فرمایند: «مَنْ‏ عَیَّرَ مُؤْمِناً بِذَنْبٍ لَمْ یَمُتْ حَتَّی یَرْکَبَه‏؛ هرکه مؤمنی را به گناهی سرزنش کند، نمی‌میرد تا خودش آن گناه را مرتکب شود. (الکافی، ج ۲، ص ۳۵۶.)

فرق نصیحت پنهانی و آشکار

امام حسن عسکرى علیه السلام:هر کس برادر (دینی‌اش) را پنهانى نصیحت کند، او را آراسته و اگر آشکارا نصیحتش نماید، ارزش او را کاسته است.مَنْ وَعَظَ اَخاهُ سِرّا فَقَدْ زانَهُ وَ مَنْ وَعَـظَـهُ عَلانیَةً فَقَدْ شانَهُ؛تحف العقول، ص ۴۸۹گر نصیحت کنی به خلوت کن که جز این شیوه نصیحت نیست هر نصیحت که بر ملا باشد ان نصیحت به جز فضیحت نیست

زخم زبان عمیق‎تر و شدیدتر از زخم سنان

نقل می‌کنند در روزگاری بچه شروری بود که اطرافیانش را با سخنان زشتش ناراحت می‌کرد. روزی پدرش جعبه‌ای پر از میخ به او داد و گفت: هر بار كه كسی را با حرف‌هایت ناراحت كردی، یكی از این میخ‌ها را به دیوار انبار بكوب. روز اول پسرک بیست میخ به دیوار كوبید، پدر از او خواست تا سعی كند تعداد دفعاتی كه دیگران را می‌آزارد، كم كند. پسرک تلاش خود را كرد و تعداد میخ‌های كوبیده شده به دیوار روز به روز كمتر می‌شد. روز دیگر پدرش به او پیشنهاد كرد تا هر بار كه توانست از كسی بابت حرف‌هایش معذرت خواهی كند، یكی از میخ‌ها را از دیوار بیرون…

از زمین خوردن دیگران شاد نشوید که زمین خوردن شما هم بعید نیست!

یکی از رذائل بسیار زشت شاد شدن از گرفتاری دیگران است که متاسفانه در برخی اوقات همراه با تمسخر و سرزنش است. حضرت امیرالمؤمنین على عليه السلام در مورد اینگونه افراد فرمودند: از به زمين خوردن ديگران شاد مشو؛ زيرا تو نمى‏دانى كه زمانه با تو نيز چه خواهد كرد. لا تَفرَحَنَّ بِسَقْطَةِ غَيرِكَ؛ فإنَّكَ لا تَدري ما يُحدِثُ بِكَ الزَّمانُ. در حدیث دیگری فرمودند: از خطاى ديگران هرگز شادمان مشو؛ زيرا تو نيز براى هميشه از خطا كردن مصون نيستى. لا تَبتَهِجَنَّ بِخَطاءِ غَيرِكَ؛ فإنَّكَ لَن تَملِكَ الإصابَةَ أبَدا. ______________…

سه نشانه از نشانه های حسود: غیبت، چاپلوسی، سرزنش

امام صادق عليه السلام: لقمان به فرزندش گفت: حسود را سه نشانه است: پشت سر غيبت مى‏ كند، در حضور چاپلوسی (تملق) می کند و در گرفتاری سرزنش (زخم زبان) می کند. قالَ لُقمانُ لابنِهِ: للحاسِدِ ثَلاثُ عَلاماتٍ: يَغْتابُ إذا غابَ، و يَتَملّقُ إذا شَهِدَ، و يَشْمَتُ بالمُصيبَةِ. ميزان الحكمه،ج‏3 ، حدیث: 4113.

عوامل کینه توزی: ۳.سرزنش و ملامت

امیرالمؤمنین على علیه السلام: برادرت را با همان خصوصیاتى كه دارد تحمّل كن و زیاد سرزنش نكن؛ زیرا این كار كینه مى ‏آورد.احْتَمِلْ أخاكَ على ما فیهِ، و لا تُكْثِرِ العِتابَ؛ فإنّهُ یُورِثُ الضَّغینَةَ.بحارالانوار: 1/212/77

احکام لطیفه و جوک درباره قومیت ها از نظر مراجع

آیا لطیفه هایی که در مورد قومیت های مختلف گفته می شود، شنیدن یا نقل آنها مشکل شرعی دارد؟ آیت الله خامنه ای : اگر غیبت و یا توهین به قوم و گروه خاصی باشد، جایز نیست. آیت الله سیستانی : اگر منظورش عموم باشد بهتان است و اگر منظورش بعض باشد از جهت اهانت به مردم آن شهر و یا افراد آن صنف حرام است. آیت الله مکارم شیرازی : در مواردی که باعث ایذاء یا هتک آن اقوام شود حرام است. آیت الله فاضل : اگر لطیفه ها، اهانت به کل یک قوم معین حساب می‌شود مثلا بگوید قوم ترک یا قوم لر، گفتن لطیفه و شنیدن آن حرام است، اما اگر نسبت به بعضی از…

گناه اشاعه فحشاء و سرزنش مؤمن

قال النبی(صلی الله علیه و آله): هرکه عمل بدی را شایع کند (بازگویی فساد)، همچون عامل آن است و هرکه مؤمنی را به چیزی سرزنش کند، نمیرد تا مرتکب آن شود.» «مَنْ أَذَاعَ فَاحِشَةً کَانَ کَمُبْتَدِئِهَا وَ مَنْ عَیَّرَ مُؤْمِناً بِشَیْ‏ءٍ لَمْ یَمُتْ حَتَّی‏ یَرْکَبَهُ»نهج الفصاحة، مجموعه کلمات قصار حضرت رسول(صلی الله علیه و آله)، ص775